Arnhem de beiaard van de Sint Eusebiustoren

De Toren

De bouw van de toren is omstreeks 1452 begonnen, de bouw van de kerk was toen al flink gevorderd. In 1550 is de toren verhoogd, wat in 1650/51 nogmaals uitgevoord werd. In september 1944 raakte de toren door oorlogshandelingen zwaar beschadigd en in brand. In februari 1945 storten de toren in. Na de oorlog besloot men de toren te herbouwen, maar de lantaarn kreeg een totaal andere gestalte, een slanke hoge lantaarn. Dit naar een ontwerp van architect Th. G. Verlaan.

Het carillon

Het carillon heeft een omvang van 53 klokken met de tonen e0-fis0-chromatisch t/m a4. Op het klavier als g0-a0-chromatisch t/m c5. De klokken zijn gegoten door klokkengieterij Petit & Fritsen in de jaren 1958, 1961 en 1994. De E0 heeft een gewicht van 9200 kg. en is een van de zwaarste klokken van Nederland. De klok in de Grote Kerkstoren van Dordrecht is zwaarder, namelijk 9830 kg.

Overige aanwezige klokken

In de luidklokkenzolder bevinden zich de luidklokken, het betreft een g0 en c1 gegoten door Petit & Fritsen in 1958 gegoten, een bes0 gegoten door Gobel Moer en Geert van Wou in 1477, en een viertal klokken gegoten door de gebroeders Hemony met de tonen es1, g1, as1 en bes1. De Hemony klokken zijn afkomstig uit de beiaard die tot 1944 aanwezig was in de toren. In de kerk zijn nog een aantal klokken te bezichtigen uit de oude beiaard. Een as0 klok van Willem Tolhuis uit 1539. En Hemony klokken uit 1650 tot en met 1664. Ook een aantal klokken van de klokkengieter Jean Baptiste la Vache uit 1734.

Geschidenis

Het is niet waarschijnlijk dat voordat de gebroeders Hemony een beiaard voor Arhem goten er beiaardspel van de Sint Eusebiustoren geklonken heeft. Wel beschikte de toren over een zeer zwaar gelui, een vijftonige reeks met als zwaarste klok de as0 met een gewicht van rond de 5000 kg. De gebroeders Hemony baseerde het in de jaren 1650/1 gegoten carillon op de 3 zwaarste klokken van dit gelui. Er kwam een uitzonderlijk klokkenspel tot stand in 1652, bestaande uit 32 klokken met als bourdon de grote klok van de gieter Tolhuis. Later, in 1662/4 goot Hemony nog een 3 tal kleinen klokken voor de beiaard, waarmee het totaal op 35 klokken kwam. Omstreeks 1700 werd de beiaard nog uitgebreid met een vijf tal kleinen klokken, door een onbekende klokkengieter. Toen de Luikse klokkengieter Jean Baptiste le Vache rond 1734 aan een nieuwe beiaard voor Nijmegen werkte, wat een verhaal op zich is, hergoot hij de vijf klokjes en goot bovendien nog zeven nieuwe diskant klokken. De omvang van de beiaard was toen vier octaven! In 1868 werd door klokkengieter Petit & Fritsen twee klokken hergoten, en in 1887 door klokkengieterij Van Bergen een drietal klokken. De bekende Vlaamse beiaardier Jef Denijn trof de beiaard tijdens zijn bezoek in 1918 aan Nederland aan in een tamelijk verwaarlozende toestand aan, de drie basklokken waren ontkoppeld van het klavier. Denijn kreeg zijn zin en de beiaard van Arnhem werd ingericht naar zijn idee├źn over de gesloten toren. De drie basklokken werden weer opnieuw aan het klavier aangesloten en de klepel-toets verbindingen werden weer via een tuimelaarsysteem uitgevoerd. Helaas werd tijdens de laatste oorlogsjaren de toren en beiaard zwaar beschadigd, in september 1944 raakte de toren in brand door beschietingen en in februari 1945 storten de zwaar beschadigende toren in.

De toren voor de tweede wereldoorlog

Veel klokken van de beiaard bleven gespaard, maar toch koos men voor het laten gieten van een geheel nieuwe beiaard. Klokkengieterij Petit & Frietsen goot een nieuwe beiaard met een omvang van 49 klokken met als basis klok een G0 van 5300 kg. In 1994 goot Petit en Fritsen nog een aantal klokken bij waardoor de beiaard nu een omvang heeft van 53 klokken met als grootste klok de E0 van 9200 kg.

Speeltijden

Bob van der Linde speelt op zaterdag van 10 tot 11 uur.

Beiaard muziek vanaf de Sint Eusebiustoren:

J. Vermaak speelt op 11 augustus 1941 Andante Cantable van Jef Denijn op de beiaard van de Sint Eusebiustoren.

Torens